Son gözden geçirme: 19 Ekim 2026. Bu rehber, herhangi bir ürün veya yatırım önerisi içermez.
Aylık bütçe, paranızın nereye gideceğini ay başlamadan belirleme ve ay sonunda gerçekleşen harcamayla planı karşılaştırma yöntemidir. İlk denemede kusursuz bir plan yapmanız gerekmez; amaç görünmeyen harcamaları görünür kılmaktır.
1. Net geliri yazın
Hesabınıza gerçekten geçen düzenli gelirleri listeleyin. Birden fazla gelir kaynağınız varsa ayrı satırlar açın. Düzensiz gelirleri kesinleşmeden sabit gelir gibi planlamayın; bu durumda daha ihtiyatlı bir temel tutar kullanın.
2. Giderleri üç grupta toplayın
- Temel giderler: Kira, faturalar, ulaşım ve zorunlu gıda harcamaları.
- Esnek giderler: Dışarıda yemek, eğlence ve ertelenebilir alışverişler.
- Dönemsel giderler: Yılda birkaç kez gelen bakım, okul veya sigorta ödemeleri. Bunları aylık karşılığa bölerek plana ekleyin.
Bir harcamanın hangi gruba girdiği yaşam koşullarınıza bağlıdır. Örneğin ulaşım bazı kişiler için zorunluyken, alternatifleri olan bir yolculuk esnek gider olabilir.
3. Basit bir örnek bütçe
Aşağıdaki rakamlar yalnızca hesaplamayı göstermek için seçilmiştir; önerilen gelir veya harcama düzeyi değildir.
| Kalem | Aylık tutar |
|---|---|
| Net gelir | 42.000 TL |
| Temel giderler | 24.000 TL |
| Esnek giderler | 9.000 TL |
| Dönemsel gider payı | 3.000 TL |
| Birikim hedefi | 6.000 TL |
Kontrol: 24.000 + 9.000 + 3.000 + 6.000 = 42.000 TL. Bütçe dengededir. Gerçekleşen gelir veya gider değişirse birikim hedefini ve esnek harcamaları yeniden değerlendirmek gerekir.
4. Ay sonunda planı gerçekle karşılaştırın
Her kategori için fark = gerçekleşen tutar − planlanan tutar hesabını yapın. Örneğin esnek giderler için 10.200 TL harcanmışsa fark 1.200 TL’dir. Bu tutarı hangi işlemlerin oluşturduğuna bakın. Tek bir ayı başarısızlık saymak yerine sonraki ayın planını gerçek veriye göre düzeltin.
5. Kendi planınızı oluşturun
- Son bir veya iki ayın hesap hareketlerinden harcama kategorileri çıkarın.
- Dönemsel ödemelerin aylık karşılığını hesaplayın.
- Her kategoriye gerçekçi bir üst sınır yazın.
- Haftada bir kez gerçekleşen harcamaları kaydedin.
- Ay sonunda farkları inceleyip yalnızca gerekli kalemleri değiştirin.
Örnek: Plan ile gerçek harcama ayrışırsa
42.000 TL gelirli örnekte ay sonunda temel giderler 24.600 TL, esnek giderler 10.200 TL ve dönemsel gider payı 3.000 TL olmuş olsun. Ayırabileceğiniz tutar artık 42.000 − 24.600 − 10.200 − 3.000 = 4.200 TL’dir. Bu rakam, başlangıçtaki 6.000 TL birikim hedefinden 1.800 TL düşüktür. Farkı görmek için her kalemi ayrı karşılaştırın:
| Kalem | Plan | Gerçekleşen | Fark |
|---|---|---|---|
| Temel giderler | 24.000 TL | 24.600 TL | +600 TL |
| Esnek giderler | 9.000 TL | 10.200 TL | +1.200 TL |
| Dönemsel gider payı | 3.000 TL | 3.000 TL | 0 TL |
| Ayırabileceğiniz tutar | 6.000 TL | 4.200 TL | −1.800 TL |
Temel giderlerdeki 600 TL artış kalıcı bir fatura değişikliğinden kaynaklanıyorsa sonraki ayın planında temel gideri 24.600 TL olarak güncelleyin. Tek seferlik sağlık harcamasıysa onu kalıcı gider gibi kabul etmeyin. Esnek gider farkını da tek toplam olarak değil, işlem bazında inceleyin. Bu ayrım, yanlış kategoriden kesinti yapmanızı önler.
Sonraki ay için iki uygulanabilir senaryo
Gelir yine 42.000 TL olacaksa, temel giderlerin 24.600 TL ve dönemsel payın 3.000 TL kaldığı durumda 6.000 TL birikim hedefi için esnek gider üst sınırı 8.400 TL olur. Bu, gerçekleşen 10.200 TL’den 1.800 TL daha azdır. Harcama kayıtları bunun gerçekçi olmadığını gösteriyorsa hedefi zorlayarak açık veren bir plan yapmak yerine birikim hedefini ve esnek gider sınırını birlikte yeniden belirleyin. Örneğin esnek gideri 9.400 TL, birikimi 5.000 TL planlamak da 42.000 TL’ye dengelenir.
İki senaryodan hangisinin daha uygun olduğunu gelirinizin kesinliği, yaklaşan zorunlu ödemeler ve son birkaç ayın gerçek harcamaları belirler. Bu örnekler finansal tavsiye değil, bütçe hesabının nasıl değiştiğini göstermek içindir.
Haftalık kontrol ve kayıt düzeni
Ay sonunda tüm hareketleri hatırlamaya çalışmak yerine haftada bir kısa kontrol yapın. Kart, banka ve nakit harcamalarını aynı listede toplayın; aynı işlemi iki kez yazmayın. Kredi kartıyla yapılan alışverişi harcama tarihinde kaydettiyseniz, ekstre ödemesini ayrıca yeni bir harcama gibi toplama eklemeyin. Borç ve faiz ödemeleri farklı bir yükümlülük olduğundan kendi planınızda açık bir satırla izlenmelidir.
Bu kontrol için haftalık harcama takip aracını kullanabilir veya kendi tablonuzu oluşturabilirsiniz. Ay sonunda bütçe hesaplayıcısına güncel rakamları girerek toplamın dengelenip dengelenmediğini kontrol edin.
Sık sorulan iki durum
Gelirim her ay değişiyorsa hangi rakamla başlamalıyım?
En yüksek kazandığınız ayı kalıcı gelir kabul etmeyin. Önce temel giderleri karşılayabilecek ihtiyatlı bir tutar seçin; daha yüksek gelen ayların kullanımını ayrıca planlayın. Adım adım örnek için düzensiz gelir rehberine bakın.
Yıllık sigorta veya bakım masrafını nereye yazmalıyım?
Ödeme ayını beklemek yerine tahmini yıllık tutarı aylık paya bölün. Tutar ve ödeme tarihi belirsizse varsayımı not edin, gerçek fatura geldiğinde güncelleyin. Hesaplama örneğini dönemsel gider rehberinde bulabilirsiniz.
Başlangıç için resmî kaynak: Türkiye Finansal Okuryazarlık Platformu – Bütçe Nasıl Oluşturulur?. Bu sayfadaki örnek tablo ve hesaplama Gelir Fikrim tarafından hazırlanmıştır.